Geluid is een mechanische trilling. Geluidsfrequenties tussen 20 en 20.000 Hz zijn hoorbaar voor het menselijk oor. Boven 20.000 Hz spreken we van ultrageluid, dat wij mensen niet kunnen horen. Het medische gebruik begon in de jaren 1930. Ultrageluid wordt voor verschillende doeleinden ingezet, bijvoorbeeld voor diagnostiek (zoals onderzoek van inwendige organen of bloedvaten), vergruizing van nier- en galstenen, het "snijden" van weefsels (als chirurgisch mes), het verwijderen van tandsteen en in de fysiotherapie voor de behandeling van aandoeningen van het bewegingsapparaat.
Ultrageluidtherapie wordt toegepast bij klachten van het bewegingsapparaat (gewrichts- en peesontstekingen, spierpijn, contracturen, enz.) en bij dermatologische/ cosmetische behandelingen.
Voor klachten van het bewegingsapparaat gebruikt men meestal 1 MHz-ultrageluid, omdat deze stralen tot ongeveer 10–15 cm diepte in het lichaam kunnen doordringen. 3 MHz-ultrageluid dringt daarentegen maximaal 2–3 cm door; de belangrijkste toepassingsgebieden zijn daarom de huid en oppervlakkige structuren, en het kan ook gebruikt worden voor oppervlakkig gelegen pezen en kleine gewrichten (bijv. vingergewrichten). Voor cavitatiebehandelingen zijn frequenties lager dan 640 kHz echt effectief.
Hieruit volgt dat een 3 MHz-apparaat niet geschikt is voor de behandeling van bijvoorbeeld knie- of heupgewrichten, omdat deze stralen niet diep genoeg doordringen. Ze zijn echter volledig effectief aan het oppervlak. 1 MHz-ultrageluid heeft daarentegen een veel kleiner effect op de huid en oppervlakkige structuren, terwijl de diepere gebieden wel bereikbaar zijn. Zowel 1 als 3 MHz-ultrageluid hebben nauwelijks cavitatie-effect; frequenties onder 640 kHz hebben geen wezenlijk therapeutisch effect, maar zijn wel geschikt voor vetafbraak.
Toepassingsgebieden van ultrageluidtherapie
- Pijnverlichting: bij spier-, gewrichts- en peesaandoeningen, en ter vermindering van rugpijn, lumbago, ischias en herniaklachten
- Ontstekingsremmend: verlichting bij gewrichtsontsteking en effectief bij de behandeling van acne
- Vermindering van oedeem (bijv. vermindering van oedeem rond een beknelde zenuwwortel bij lumbago of hernia)
- Cavitatie: behandeling van cellulitis en verwijdering van ongewenste vetophopingen
- Fonoforese: het inbrengen van werkzame stoffen in de dieper gelegen huidlagen
- Rimpelbehandeling: zeer goed toepasbaar voor het behandelen van rimpels
Toepassingen in de schoonheidsverzorging
- Toepassingen die de opname van werkzame stoffen in gezicht en lichaam bevorderen. Aanbevolen bij gebruik van cosmetische middelen. Ultrageluid ondersteunt de opname van oliën, vetoplosbare vitamines, liposomale producten, emulsies en in water oplosbare stoffen.
- Het vergroot de doorlaatbaarheid van cellen, vermindert de werking van de functionele barrièrelaag van de huid en verhoogt de activiteit van actieve ingrediënten. De stoffen dringen dieper in de huid door en zijn daardoor krachtiger in werking dan wanneer ze alleen op de huid worden aangebracht.
- Behandeling van oppervlakkige rimpels en gevoelige huid. De behandeling helpt mimische rimpels te verspreiden en te verzachten. Dankzij het thermische effect van ultrageluid warmen de weefsels op, wat celopbouwende en biochemische processen bevordert.
- Behandeling van acne en puistjes in gezicht en op het lichaam. Naast het ontstekingsremmende effect activeert ultrageluid fibroblasten, die een belangrijke rol spelen bij de regeneratie na ontsteking. Het door ultrageluid gestimuleerde collageen verhoogt de elasticiteit van weefsels en vermindert de kans op littekenvorming na acne. Ultrageluid kan tevens de opname en werking van acneproducten verbeteren.
- Anti-cellulite (cellulitisverwijderende) behandeling
- De thermische behandeling bevordert de mobilisatie van de vetlaag op het behandelde oppervlak, waardoor vetmetabolisme en verwijdering worden gestimuleerd
Effecten van de ultrageluidbehandeling
Het effect berust grotendeels op de temperatuurstijging die ontstaat door de door de weefsels geabsorbeerde trilling. De weefseldeeltjes in de baan van de ultrageluidstraal beginnen te trillen met de frequentie van het ultrageluid, waardoor een zogenaamde micromassage in de weefsels ontstaat en onderdelen van de cellen ten opzichte van elkaar verschuiven. Daardoor wordt mechanische energie omgezet in warmte-energie, wat leidt tot opwarming van de weefsels. Dit heeft weefselontspannende, pijnstillende en vaatverwijdende effecten.
Belangrijkste effecten:
- Pijnverlichting. Het pijnstillende effect is te danken aan de warmte en aan de directe beïnvloeding van de gevoelige zenuwuiteinden door het ultrageluid.
- Weefselverzachtend effect (fibrolyse). De door ultrageluid opgewekte trillingen leiden tot fragmentatie van de collageenvezels in fibreuze weefsels.
- Wondgenezingsbevorderend effect (trofisch effect). Door warmte veroorzaakte vaatverwijding stimuleert het genezingsproces en voorziet weefsels van voedingsstoffen en zuurstof. Hierdoor verbetert het ultrageluid de afweer van cellen tegen binnendringende bacteriën en virussen, ondersteunt het de genezing van beschadigd weefsel en versnelt het het herstel na ontstekingsprocessen.
Daarnaast:
- ontspant strakke, stijve spieren,
- bevordert het de verwijdering van stofwisselingsafbraakproducten en toxines,
- is gunstig bij artrose en artritis,
- helpt bij het oplossen van oude bloeduitstortingen en littekenweefsel,
- verlicht pees- en peesschede-ontstekingen en pijn door botuitsteeksels,
- werkt ontstekingsremmend,
- vermindert pijn veroorzaakt door lumbago, hernia en ischias,
- behandelt zenuwontstekingen,
- verbetert de lymfecirculatie,
- helpt bij een therapeutische massage om stijve spieren en gewrichtsbanden te ontspannen en te verzachten.
Behandelingswijzen met ultrageluid: contact en onderwaterbehandeling
In de meeste gevallen wordt ultrageluidtherapie uitgevoerd met een behandelkop die direct op de huid wordt geplaatst. Tussen de kop en de huid wordt contactgel gebruikt, wat onmisbaar is om de stralen van de behandelkop in het lichaam te laten doordringen. Zonder gel kan de behandeling niet effectief zijn!
In veel gevallen (bijv. bij reumatoïde artritis) is de pijn zo hevig dat de druk of aanraking van de behandelkop op de huid ondragelijke pijn veroorzaakt. In dat geval past men vaak de onderwaterultrageluidbehandeling toe (medische naam: subaqualis). Het te behandelen lichaamsdeel wordt in water ondergedompeld (bijv. in een teil of bad). Een voor onderdompeling geschikte ultrageluidkop raakt het pijnlijke gebied niet aan, maar richt de stralen vanuit een afstand van 1–2 cm op het te behandelen gebied. De trilling verspreidt zich onvervormd door het water, zodat het gunstige effect ook op die manier optreedt.
Let op! De MSonic 901, 950 en Sonic 922, 1032 apparaten zijn NIET geschikt om ondergedompeld te worden. De MediSound 3000 is voorzien van een waterdichte behandelkop.
Contra-indicaties
Gebruik geen ultrageluid in de volgende gevallen:
- Bij kanker, vooral niet op of in de nabijheid van een tumor. Ultrageluid kan de groei van tumorweefsel en de vorming van uitzaaiingen stimuleren.
- Bij een recent bloeduitstortingsgebied – ultrageluid kan de bloeding stimuleren.
- Bij acute tromboflebitis (aderontsteking met bloedstolsel) kan ultrageluid de uitbreiding van de ontsteking veroorzaken.
- Bij acute diepe veneuze trombose kan de ultrageluidbehandeling leiden tot losraken van het stolsel en embolisatie.
- Bij acute sepsis (bloedvergiftiging) niet op het aangedane gebied gebruiken, omdat ultrageluid de verspreiding van de infectie kan bevorderen.
- Op gebieden die bestraald zijn tijdens radiotherapie: bestraling beschadigt weefsels, daarom mag ultrageluid niet op bestraalde gebieden worden toegepast (omdat ultrageluid juist weefselactiviteit kan stimuleren). Ultrageluid kan ten vroegste 6 maanden na de laatste bestraling op het bestraalde gebied worden gebruikt. (Op afstand van het bestraalde gebied mag ultrageluid wel worden toegepast.)
- Ultrageluid kan ernstige osteoporose verergeren. Dit is geen absoluut verbod, maar een zorgvuldige afweging is nodig voor aanvang van de behandeling.
- In de buurt van de epifyse (groeischijf) van gewrichten tijdens de groeifase van het bot.
- Op en rond het oog.
- In geval van zwangerschap; tijdens de menstruatiecyclus wordt behandeling op de buik- en lendegebieden afgeraden.
- In de buurt van de schildklier en het hart.
Dosering van ultrageluid – oftewel de toediening van de behandeling
Ultrageluidbehandeling kan, net als andere procedures en medicijnen, niet onbeperkt "geconsumeerd" worden. Het kan, net als medicijnen, overdosisverschijnselen geven! Hoewel het gelukkig geen vergiftiging veroorzaakt, kan het symptomen en pijn verergeren. Als u dit ervaart, stop dan met de behandeling en controleer welke "dosis" u nodig heeft. Het verlagen van de behandelingsfrequentie, -duur en/of -intensiteit is in dergelijke gevallen de oplossing.
De dosering van ultrageluid vereist aandacht. Als u meer wilt weten, lees dan het artikel van onze deskundige Dr. Zátrok Zsolt in het Élethosszig Egészségesen magazine.
